28η Οκτωβρίου 1940: Από το Τελεσίγραφο στο Μέτωπο

2026-10-28

Η είσοδος της Ελλάδας στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο επισφραγίστηκε τις πρώτες πρωινές ώρες της 28ης Οκτωβρίου 1940, σηματοδοτώντας την απαρχή του Ελληνοϊταλικού Πολέμου και την πρώτη ουσιαστική χερσαία νίκη των συμμαχικών δυνάμεων απέναντι στον Άξονα στην ηπειρωτική Ευρώπη. Στις τρεις τα ξημερώματα, ο Ιταλός πρέσβης στην Αθήνα, Εμανουέλε Γκράτσι, επισκέφθηκε την προσωπική οικία του πρωθυπουργού Ιωάννη Μεταξά στην Κηφισιά για να επιδώσει επίσημο τελεσίγραφο της φασιστικής κυβέρνησης της Ρώμης. Το κείμενο αξίωνε την ελεύθερη διέλευση των ιταλικών στρατευμάτων από την ελληνοαλβανική μεθόριο και την κατάληψη στρατηγικών ναυτικών και χερσαίων υποδομών της χώρας, θέτοντας ως καταληκτική προθεσμία απάντησης την έκτη πρωινή. Η άρνηση του Μεταξά, η οποία διατυπώθηκε στη γαλλική γλώσσα με τη φράση «Alors, c'est la guerre», εκφράστηκε από τον ελληνικό λαό και τον Τύπο μέσα από το ιστορικό «ΟΧΙ».

Πρωτοσέλιδο της εφημερίδας "Έθνος", ε.28, 9346, 28 Οκτωβρίου 1940, Αρχείο Ιωάννη Μεταξά
Πρωτοσέλιδο της εφημερίδας "Έθνος", ε.28, 9346, 28 Οκτωβρίου 1940, Αρχείο Ιωάννη Μεταξά

Πριν ακόμη εκπνεύσει η διορία του τελεσιγράφου, στις 05:30 το πρωί, οι ιταλικές δυνάμεις επιτέθηκαν στα ελληνοαλβανικά σύνορα διαθέτοντας αριθμητική υπεροχή, αεροπορική κάλυψη και σύγχρονο εξοπλισμό. Η Ελλάδα κήρυξε άμεσα γενική επιστράτευση, με τους εφέδρους να συρρέουν μαζικά στους σιδηροδρομικούς σταθμούς με κατεύθυνση το μέτωπο. Την αρχική άμυνα ανέλαβαν η 8η Μεραρχία Πεζικού υπό τον υποστράτηγο Χαράλαμπο Κατσιμήτρο στον τομέα Ελαίας–Καλαμά (Καλπάκι) και το Απόσπασμα Πίνδου υπό τον συνταγματάρχη Κωνσταντίνο Δαβάκη. Παρά την πίεση της επίλεκτης μεραρχίας αλπινιστών «Τζούλια» να διασπάσει τις γραμμές προς το Μέτσοβο, η ελληνική άμυνα άντεξε. Η σταθερότητα στο Καλπάκι και η αντεπίθεση στην Πίνδο, με την καθοριστική βοήθεια του τοπικού πληθυσμού στον εφοδιασμό υπό ακραίες καιρικές συνθήκες, οδήγησαν στην αναχαίτιση των ιταλικών μονάδων.

Μεταφορά στρατού στο μέτωπο από το Πολεμικό Μουσείο (από το www.huffingtonpost.gr)
Μεταφορά στρατού στο μέτωπο από το Πολεμικό Μουσείο (από το www.huffingtonpost.gr)

Έως τα μέσα Νοεμβρίου του 1940, με την ολοκλήρωση της επιστράτευσης, ο Ελληνικός Στρατός υπό τον αρχιστράτηγο Αλέξανδρο Παπάγο πέρασε σε γενική αντεπίθεση. Οι ελληνικές δυνάμεις απώθησαν τα ιταλικά στρατεύματα πέρα από τα σύνορα και προχώρησαν εντός του αλβανικού εδάφους, απελευθερώνοντας σημαντικές πόλεις της Βορείου Ηπείρου, όπως την Κορυτσά, το Πόγραδετς, τους Αγίους Σαράντα, το Αργυρόκαστρο και τη Χειμάρρα. Η αποτυχία της Ιταλίας οδήγησε τον Μπενίτο Μουσολίνι στην οργάνωση μιας νέας μεγάλης επίθεσης τον Μάρτιο του 1941. Παρά τους σφοδρούς βομβαρδισμούς στο στρατηγικό Ύψωμα 731, οι ελληνικές θέσεις δεν διασπάστηκαν.

Ύψωμα 731 (Φωτογραφία από το Γενικό Επιτελείο Στρατού)
Ύψωμα 731 (Φωτογραφία από το Γενικό Επιτελείο Στρατού)

Το αδιέξοδο της Ιταλίας υποχρέωσε τη ναζιστική Γερμανία να παρέμβει, εισβάλλοντας στην Ελλάδα στις 6 Απριλίου 1941 μέσω των βουλγαρικών συνόρων. Σε στρατηγικό επίπεδο, η επιτυχής ελληνική άμυνα κατέρριψε τον μύθο του αήττητου των δυνάμεων του Άξονα και ενίσχυσε το συμμαχικό ηθικό.


Share