Αφιέρωμα για την εθνική επέτειο της 28ης Οκτωβρίου 1940
Αρθρογράφος: Αναστασόπουλος Κυριάκος (Φοιτητής Ιστορίας και Αρχαιολογίας ΕΚΠΑ)
28 Οκτωβρίου του 1940. Ο Ιωάννης Μεταξάς απαντά στο ιταλικό τελεσίγραφο με τη χαρακτηριστική φράση «Alors c'est la guerre(=Άρα έχουμε πόλεμο)» και αμέσως ξεκινά μαζί με τον βασιλιά Γεώργιο Β' τις διαδικασίες της γενικής επιστράτευσης. Ο Ιωάννης Μεταξάς υπογράφει για την γενική επιστράτευση -αντί της συνηθέστερης υπογραφής του- «Θεέ μου, σώσε την Ελλάδα» [2].
Η 28η Οκτωβρίου συνιστά όχι απλώς ιστορική επέτειο, αλλά αξιακό σημείο αναφοράς για τον νεότερο ελληνισμό. Στον πυρήνα της δεν βρίσκεται η ανάμνηση μιας στρατιωτικής πράξης, αλλά η κατάφαση ενός συλλογικού ήθους: της πίστης ότι υπάρχουν αξίες που υπερβαίνουν την υλική σκοπιμότητα και τη λογική του συμφέροντος.
Το εθνικό φρόνημα, στο οποίο παραπέμπει η ημέρα αυτή, δεν εξαντλείται σε ρητορικά σχήματα ή πατριωτικές διακηρύξεις. Αντίθετα, εκφράζει μια συγκεκριμένη στάση ζωής: την ικανότητα ενός λαού να αντιμετωπίζει τις ιστορικές του δοκιμασίες με αξιοπρέπεια, πίστη και ευθύνη. Η ελληνική ιστορία αποδεικνύει ότι το φρόνημα αυτό λειτουργεί ως ηθικός μηχανισμός αντίστασης απέναντι σε κάθε μορφή επιβολής ή υποταγής.
Σε έναν κόσμο όπου οι αξίες διαρκώς μεταβάλλονται και η ταυτότητα δοκιμάζεται από την ταχύτητα των αλλαγών, η 28η Οκτωβρίου δεν μας καλεί σε αυτάρεσκη νοσταλγία ή συναισθηματική αυτοαναφορικότητα. Αντιθέτως, επικαλείται τη μνήμη ως πράξη ευθύνης· μας προτρέπει σε αναστοχασμό του παρόντος και ενεργό αυτογνωσία, υπενθυμίζοντας ότι η ελευθερία και η τιμή δεν είναι δεδομένες κατακτήσεις, αλλά συνεχής επιλογή.
Το «Όχι» του 1940, ειπωμένο χωρίς δισταγμό, αποτέλεσε πράξη πίστης και αυτοπροσδιορισμού. Οι Έλληνες, υψώνοντας το ηθικό τους ανάστημα απέναντι στο σκοτάδι της τυραννίας, επέλεξαν την αξιοπρέπεια αντί της υποταγής. Από τότε, κάθε ήχος του εθνικού ύμνου συνομιλεί με τη μνήμη εκείνων που υπερασπίστηκαν τα ιερά και τα όσια του έθνους, θεμελιώνοντας τον σύγχρονο ελληνικό αυτοσεβασμό.
Το διάγγελμα [1] του Ιωάννη Μεταξά στον ελληνικό λαό αποδεικνύει το αίσθημα ευθύνης που έχουμε απέναντι στους αγώνες των Ελλήνων των οποίων το αίμα χύθηκε για να πατάμε και να αναπνέουμε καθημερινά σε αυτή την ελεύθερη γη:
«Προς τον ελληνικόν λαόν,
Η στιγμή επέστη που θα αγωνισθώμεν διά την ανεξαρτησίαν της Ελλάδος, την ακεραιότητα και την τιμήν της. Μολονότι επεδείξαμεν την πλέον αυστηράν ουδετερότητα και ίσην, προς όλους, η Ιταλία μη αναγνωρίζουσα εις ημας το δικαίωμα να ζώμεν ως ελεύθεροι Έλληνες μου εζήτησεν σήμερον την 3ην πρωινήν ώραν, την παράδοσιν τμημάτων του εθνικού εδάφους κατά την ιδίαν αυτής βούλησιν ότι προς κατάληψιν αυτών η κίνησις των στρατευμάτων της θα ήρχιζε την 6ην πρωινήν. Απήντησα εις τον Ιταλόν Πρέσβυν ότι θεωρώ και το αίτημα αυτό καθ' εαυτό και τον τρόπον με τον οποίον γίνεται τούτο ως κήρυξιν πολέμου της Ιταλίας κατά της Ελλάδος.
Έλληνες,
τώρα θα αποδείξωμεν εάν είμεθα άξιοι των προγόνων μας και της ελευθερίας, την οποίαν μας εξησφάλισαν οι προπάτορές μας. Όλον το Έθνος ας εγερθή σύσσωμον, αγωνισθήτε διά την Πατρίδα, τας γυναίκας, τα παιδιά σας, και τας ιεράς μας παραδόσεις.
Νυν υπέρ πάντων ο αγών
Ο Πρόεδρος της Κυβερνήσεως
Ιωάννης Μεταξάς»
Έτσι, η επέτειος αυτή δεν αποτελεί απλώς ανάμνηση ενός πολέμου, αλλά διαχρονική μαρτυρία των "Θερμοπυλών που δεν έπεσαν" - εκείνων των αόρατων φρουρίων της ψυχής, όπου η τιμή, η ελευθερία και η πίστη συνεχίζουν να αντιστέκονται σε κάθε μορφή λήθης ή αλλοτρίωσης.
