Το Ιόνιο Κράτος: Πορεία προς την ένωση

Αρθρογράφος: Δημήτριος Ζερδές (Φοιτητής Ιστορίας και Αρχαιολογίας ΕΚΠΑ)

 Το κοινό περί αλλαγής αίσθημα, δεν θα αργούσε να λάβει πολιτικές διαστάσεις. Οι διάδοχοι του Maitland στην αρμοστεία, δεν υποστήριξαν τα αιτήματα των Επτανησίων, ώσπου ο διορισμός του John Colborne, βαρόνου του Seaton ως αρμοστή, το 1843, άλλαξε τα δεδομένα. Ο Colborne προώθησε μεταρρυθμίσεις με στόχο την εύρυθμη λειτουργία του Ιονίου Κράτους. Οι πρώτες του κινήσεις εστίαζαν στην βελτίωση του εκπαιδευτικού συστήματος, και στην ενίσχυση των γεωργών. Η πιο σημαντική ίσως μεταρρύθμιση, ήταν αυτή της 22ας Μαΐου 1848, κατόπιν εισήγησης του Colborne, που στόχο είχε να καταργήσει τους περιορισμούς στην ελευθερία του τύπου. Η προληπτική λογοκρισία έπαψε να υφίσταται, και σταδιακά έκαναν την εμφάνιση τους οι πρώτες πολιτικές εφημερίδες, ήδη από τις αρχές του 1849. Τέτοιες ήταν ο «Φιλελεύθερος», η «Αναγέννησις», η «Ένωσις» κ.ά. Για πρώτη φορά, εκφραζόταν μέσω των εφημερίδων επίσημα, κριτική προς την αγγλική αρμοστεία. Παράλληλα, επετράπη η ίδρυση πολιτικών λεσχών. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές, επρόκειτο να συμβάλλουν στην ανάδειξη του εθνικού αισθήματος.

Οι λέσχες που δημιουργήθηκαν, καθιέρωσαν για πρώτη φορά το 1846, ως ημερομηνίες άξιες εορτασμού την 25η Μαρτίου και την 3η Σεπτεμβρίου, προσπαθώντας να συμβαδίσουν με το Ελληνικό κράτος. Ιδιαίτερα η Επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843 στην Ελλάδα, με στόχο την παραχώρηση Συντάγματος, επηρέασε βαθιά την σκέψη των Επτανησίων. Ο κοινωνικός αναβρασμός εξακολουθούσε να υπάρχει και σύντομα θα εκδηλωνόταν. Η λιτανεία του Επιταφίου το 1848 στην Κεφαλονιά, μετατράπηκε σε λαϊκή διαμαρτυρία. Πέραν της εκφώνηση συνθημάτων υπέρ της Ελλάδος, στόχος του λαού ήταν να εμποδίσει τον Μητροπολίτη Σπυρίδωνα Κοντομίχαλο, από το να πράξει την καθιερωμένη δέηση, κατά την διάρκεια της λιτανείας, μπροστά από το τοποτηρητείο. Το έθιμο αυτό ίσχυε από το 1836 και θεωρούνταν δουλοπρεπές.

Της πρώτης αυτής δημόσιας εκδήλωσης δυσαρέσκειας, ακολούθησαν δύο ένοπλες εξεγέρσεις. Η πρώτη, η λεγόμενη «εξέγερση του Σταυρού», στις 14 Σεπτεμβρίου 1848, ημέρα εορτασμού της Ύψωσης του Τιμίου Σταυρού στα Ιεροσόλυμα. Το κίνημα θα ξεσπούσε στο Αργοστόλι, όπου ένοπλοι χωρικοί θα έμπαιναν στην πόλη με σκοπό την σύλληψη της πολιτικής ηγεσίας, την κατάργηση της Προστασίας και την δημιουργία τοπικής αστυνομίας για την τήρηση της έννομης τάξης. Οι διαφωνίες μεταξύ των επικεφαλής του κινήματος όμως, σε συνδυασμό με την έγκαιρη κινητοποίηση των σωμάτων ασφαλείας, καταδίκασαν την ενέργεια να αποτύχει. Εκτός από το Αργοστόλι, αντίστοιχο κίνημα είχε προγραμματιστεί και στο Ληξούρι. Εκεί, οι χωρικοί ήρθαν αντιμέτωποι με ελάχιστη αντίσταση, από την τοπική αστυνομία. Ορισμένοι αστυνομικοί αυτομόλησαν προς τους επαναστάτες, ενώ άλλοι υποχώρησαν. Επετεύχθη η προσωρινή κατάληψη της πόλης, όπου απελευθερώθηκαν οι κρατούμενοι, και υψώθηκε η ελληνική σημαία. Τελικώς, το κίνημα κατεστάλη από στρατιωτικό απόσπασμα, που έφθασε στο Ληξούρι από το Αργοστόλι ακτοπλοϊκώς. Ως τις 23 Σεπτεμβρίου, όλες οι επαναστατικές περιοχές είχαν τεθεί υπό αγγλικό έλεγχο. Ακολούθησε η εξέγερση της Σκάλας, στις 15 Αυγούστου 1849. Με πρωτεργάτες τους Μπομποτή, Βλάχο και παπά-Νοδάρο, οι επαναστάτες αποκόπτουν την επικοινωνία μεταξύ Σκάλας και Αργοστολίου, και στρέφονται κατά των γαιοκτητών, προβαίνοντας σε βιαιοπραγίες. Στις 19 Αυγούστου, ξεκινά η πορεία των επαναστατών προς το Αργοστόλι, ενώ παράλληλα διαδίδονται φήμες στις γύρω περιοχές για την βιαιότητα του κινήματος, τρομοκρατώντας τους κατοίκους. Οι επαναστάτες ήρθαν αντιμέτωποι με τις δυνάμεις ασφαλείας, με αποτέλεσμα άλλοι να υποχωρήσουν και άλλοι να καταφύγουν στα γύρω χωριά. Μία μικρή ομάδα άλλαξε κατεύθυνση προς το Ληξούρι, αλλά εκεί η τριανδρία διασπάστηκε, για το αν θα έπρεπε ή όχι να παραδοθούν. Τελικώς, ο Μπομποτής παραδόθηκε στις αρχές, και κατονόμασε τους συνεργούς του. Τον Οκτώβριο συνελήφθησαν και απαγχονίστηκαν οι Βλάχος και παπά-Νοδάρος, ενώ ο Μπομποτής καταδικάστηκε σε ισόβια. Τα δύο αυτά κινήματα, παρ' ότι δεν πέτυχαν τον σκοπό τους, έδειξαν ότι το εθνικό αίσθημα ήταν ισχυρό, και ότι οι Επτανήσιοι ήταν έτοιμοι να πράξουν ό,τι ήταν απαραίτητο.

Στο μεταξύ, ο Colborne είχε αντικατασταθεί από τον Henry George Ward, άνδρα περισσότερο συντηρητικών αρχών από τον προκάτοχο του. Σταδιακά, άρχισε ο σχηματισμός των πρώτων πολιτικών κομμάτων. Οι τρεις κυρίαρχες ομάδες, ήταν οι υποστηρικτές της αγγλικής παρουσίας, αυτούς που οι απλοί πολίτες ονόμαζαν ατιμωτικά «καταχθόνιους», και επί της ουσίας αποτελούνταν από ανθρώπους που είχαν μια σχέση συμφέροντος με τους Άγγλους. Οι άλλες δύο παρατάξεις, είχαν τον ίδιο απώτερο στόχο, δηλαδή την ένωση των Ιονίων Νήσων με την Ελλάδα, διέφεραν όμως ως προς τα μέσα. Οι μεταρρυθμιστές, επεδίωκαν την ένωση σταδιακά, με φυγή πρώτα των Άγγλων, και έπειτα την δημιουργία δικού τους Συντάγματος. Τέλος, οι Ριζοσπάστες, φορείς φιλελεύθερων ιδεών, αποσκοπούσαν σε ένωση με την Ελλάδα άμεσα.

Μετά τον σχηματισμό των κομμάτων, οι εξελίξεις ήταν ταχείες. Προκηρύχθηκαν εκλογές, οι οποίες διενεργήθηκαν τον Φεβρουάριο του 1850, από τις οποίες προέκυψε το Θ' Κοινοβούλιο. Ιστορική στιγμή για την νέα Βουλή, αποτέλεσε η 26η Νοεμβρίου 1850, όταν ο βουλευτής των Ριζοσπαστών Ιωάννης Τυπάλδος Δοτοράτος Καπελέτος, εκφώνησε το λεγόμενο ψήφισμα της ένωσης, προϊόν συνδιάσκεψης των βουλευτών του κόμματος. Σε απάντηση, ο Ward ανέστειλε τις εργασίες της Βουλής για έναν ολόκληρο χρόνο, πιέζοντας για τον σχηματισμό φιλοαγγλικού κοινοβουλίου. Πέραν αυτού, ασκήθηκαν σκληρές πιέσεις σε βουλευτές, και τελικά εξορίστηκαν οι Ριζοσπάστες βουλευτές Ηλίας Ζερβός και Ιωάννης Μομφερράτος. Τον Δεκέμβριο του 1851, η Βουλή με απόφαση του Ward διαλύθηκε, με σκοπό την ανάδειξη νέας. Όμως είχε προηγηθεί ο εκτεταμένος αποκλεισμός από τους εκλογικούς καταλόγους, άτομα με γνωστή υποστήριξη προς το Ριζοσπαστικό κόμμα. Η Βουλή που προέκυψε, ελεγχόταν πλήρως από τους Μεταρρυθμιστές, και καταδικάζεται η εξορία των Ζερβού και Μομφερράτου. Ο Ward παραδίδει την θέση του τον Ιούλιο του 1855 στον John Young. Το 1857 εν τέλει, οι δύο εξόριστοι επιφανείς πολιτικοί επιστρέφουν στην Κεφαλονιά, ενώ το 1859 την αρμοστεία αναλαμβάνει ο Henry Storks, ο οποίος έμελλε να είναι ο τελευταίος αρμοστής. Το ζήτημα του Ιονίου συζητούνταν και στην Αγγλία, στην Βουλή των Λόρδων, και πολλοί τάσσονταν υπέρ μίας ενδεχόμενης ένωσης. Αμφισβητείται πλέον ανοικτά η εξουσία του εκάστοτε αρμοστή να κηρύττει την αρχή της κοινοβουλευτικής περιόδου, ενώ παράλληλα κάθε προσπάθεια μεταρρύθμισης του Συντάγματος, αντιμετωπιζόταν ως πιθανό εμπόδιο μίας μελλοντικής ένωσης.

Είναι πλέον σαφές ότι το ζήτημα των Ιονίων Νήσων έχει εισέλθει στην τελική φάση επίλυσης του. Ο αρμοστής δεν φαίνεται να μπορεί πλέον να ελέγξει τα ψηφίσματα της Βουλής. Ενδεικτικά, ψηφίζεται νόμος σύμφωνα με τον οποίο, όσοι έφταναν από την Ελλάδα στα Επτάνησα για μόνιμη εγκατάσταση, θα έχουν την δυνατότητα να πολιτογραφηθούν. Τον Νοέμβριο του 1862, μετά την φυγή του βασιλέως Όθωνος, ο Βρετανός πρωθυπουργός, λόρδος Palmerston, αναφέρει στον Έλληνα ομόλογο του Χαρίλαο Τρικούπη, ότι εφόσον επιλεγεί ως νέος μονάρχης της χώρας κάποιος αρεστός στην Αγγλία, εκείνοι θα μπορούσαν να συναινέσουν στην ένωση με τα Επτάνησα. Απώτερος στόχος του Palmerston ήταν βέβαια ο έλεγχος της Ελλάδος μέσω ενός φίλα προσκείμενου στην Αγγλία ηγεμόνα. Την 1η Αυγούστου 1863, υπογράφεται Πρωτόκολλο στο Λονδίνο, με το οποίο η Αυστρία, η Γαλλία, η Πρωσία και η Ρωσία δίνουν την συγκατάθεση τους για άρση της Προστασίας. Στις 19 Σεπτεμβρίου σχηματίζεται η ΙΓ' και τελευταία Βουλή, και στις 16 Μαΐου 1864 υπογράφεται η άρση της Αρμοστείας. Στις 21 Μαΐου, ο αρμοστής Storks, αναγγέλλει την αποχώρηση των βρετανικών στρατευμάτων, το τέλος της Προστασίας και την ένωση των νησιών με την Ελλάδα. Ύστερα από δεκαετίες αγώνων και θυσιών, τα Επτάνησα θα αποτελούν στο εξής μέρος του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους, και θα ακολουθούν τις τύχες του ελληνικού λαού.

Βιβλιογραφία:

-ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ (Νεώτερος Ελληνισμός από 1833 ως 1881) – ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ

-ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ (Νεώτερος Ελληνισμός, 1827-1862) – ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΔΟΜΗ

-ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ (Από το 1204 έως τις αρχές του 21ου αιώνα) – Απόστολος Ε. Βακαλόπουλος – ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΗΡΟΔΟΤΟΣ

-ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ 1740-1918 (Αυτοκρατορίες, έθνη και εκσυγχρονισμός) –Ian D. Armour– ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ

Οπτικό Υλικό:

https://ardin-rixi.gr/archives/225537

https://www.kolivas.de/wp-content/uploads/2025/05/metallio_1914_enosi_eptanison.jpg